Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 5 – Haklar

13 Haziran 2009 – 20:07

Bu serinin son yazısında, diziye konu olan ön protokolde yer almayan ama sözleşmelerde geçen önemli bir kaç konuya daha değineceğim. Hukukçu değilim, ve açıkçası şimdiye kadar onlarca sözleşme yapmış da değilim; ama yaptığım kısıtlı sayıdaki sözleşmede aşağıdaki kavramlar karşıma çıktı. Bazılarının yalnızca İngilizcelerini kullanmak durumundayım çünkü Türkçe karşılıklarından emin değilim.

  1. Birlikte satmak / tag along ve Birlikte satışa zorlamak / drag along: Biri azınlık, diğeri çoğunluk hissedarını korumaya yönelik bu iki terimi aynı maddede açıklamak istedim. Tag along, azınlık hisse sahibini korumaya yönelik bir haktır. Ortaklar sözleşmesinde tag along maddesinin yer alması durumunda, çoğunluk hisse sahibinin hisselerini kısmen ya da tamamen üçüncü bir tarafa satması durumunda, azınlık hisse sahibinin de kendi hisselerini aynı koşullarla satmaya hakkı olur. Drag along ise, büyük hissedarın hisselerini üçüncü bir tarafa satması durumunda, azınlık hissedarının da aynı koşullarla satışa zorunlu olmasıdır. Tag along, büyük hissedarın satışı yaparak kaçmasını ve küçük yatırımcıyı belki de başarısız olacak olan bir projede zor durumda kalmasını önlemek için, drag along ise çok iyi bir anlaşma olanağı olması durumunda küçük yatırımcının engelleyici bir tutumunu önlemek için işe yarar. Birlikte satış hakkı ve birlikte satışa zorlama hakkı, Türk hukukunda da geçerlidir, ve çoğu sözleşmede yer alır.
  2. Preemption right : Preemption right, şirketin yeni bastığı hisseler için ilgili ortakların ön alım hakkıdır. Örneğin bir finansman turunda giriş yapan ve giriş sırasında şufa hakkı elde eden yatırımcı, bir sonraki finansmanda çıkarılan hisseleri öncelikli olarak alma hakkına sahip olur. Preemption right’in Türkçe karşılığının önalım hakkı / şufa hakkı / rüçhan hakkı olduğunu sanıyorum, ama aşağıda anlatacağım right of first refusal da aynı şekilde çevriliyor; yani kesin bir karşılığı sanıyorum yok.
  3. Right Of First Refusal (ROFR): ROFR de preemption right gibi bir ön alım hakkıdır. Ancak ROFR, yeni çıkarılan hisseler için değil, halihazırda varolan hisseler için geçerlidir. Örneğin ortaklardan biri, hisselerini üçüncü bir tarafa satacağı zaman, öncelikli olarak first refusal hakkı olan ortağa hisseleri aynı koşullarla önermek zorundadır. 
  4. Satın alma opsiyonu / Call option: Satın alma opsiyonunda, şirket ortaklarından biri, diğerine hisselerini belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan satın alma seçeneği sunar. Satın alacak ortak, satın almak zorunda değildir, ancak eğer almak isterse, diğer taraf satmak zorundadır. Bunun kullanımında yatırımcı, şirkete girerken girişimcinin bir kısım hissesi için call option alır. Eğer şirket gerçekten iyi giderse, belirlenen tarihte yatırımcı, aslında daha da değerlenmiş şirketin hisselerini, daha önce yapılan bir değerlemeden satın alır. Eğer şirket kötüye gider ve değeri düşerse, almaz (yani almama hakkına sahiptir).
  5. Satış opsiyonu / Put option: Satın alma opsiyonunun tersi olarak (anlaşılacağı gibi) satış opsiyonu, bir ortağa hisselerini diğer bir ortağa belirli bir tarihte, belirli bir fiyattan satma seçeneği sunar. Diyelim ki fena olmayan bir girişiminiz var, ve bir yatırımcı da bir miktar hisse almak istiyor. Siz de risklerinizi azaltmak istiyorsunuz. Yatırımcının girişi sırasında yapacağınız sözleşmede koyacağınız satış opsiyonuyla, kendisine hisselerinizin belirli bir kısmını, ileri bir tarihte belirlediğiniz bir fiyattan satmayı garantileyebilirsiniz. Böylece işler istediğiniz gibi gitmezse, hisselerinizin bir kısmını daha önceden belirlenen fiyattan satabilirsiniz.

Bu yazıyla seriyi tamamlıyorum. Hedeflediğimin aksine tartışma yaratan bir dizi olmadı, ama gelen kişisel yorumlardan en azından bazı konularda Türkçe kaynak ihtiyacına katkısı olduğunu düşünüyorum. Umarım son dönemde artık iyice artan girişimci / yatırımcı görüşmelerinde biraz olsun destek olabilecek bilgiler sunabilmişimdir.

Bu konudaki önceki yazılar:

Right of First Refusal
  1. “Yatırım arayan girişimcinin bilmesi gerekenler 5 – Haklar” için 10 Yorum

  2. Değindiğiniz gibi Türkçe kaynak olarak önemli bir içeriğe sahip. Bu değerli bilgiler için teşekkür ediyorum.

    Gökhan Balaban tarafından 14 Haz 2009 tarihinde

  3. gayet yararli bir seri. tebrik ediyorum.

    Utku Er tarafından 15 Haz 2009 tarihinde

  4. İçeriği yazanın bu süreçleri yaşamış olduğunu da bildiğimden 5 yazılık seri benim için “saklanması gerekenler” kategorisinde… Çok teşekkürler.

    Serdar Salepcioğlu tarafından 15 Haz 2009 tarihinde

  5. Caglar Bey oncelikle cok tesekkurler bu kaynak icin. Daha cok sektore yeni girenleri/girecekleri ilgilendiren yazilar oldugundan bahsettiginiz tartisma ortaminin olusmadigini saniyorum. Ama eminim yararini goren kisi sayisi az degildir. Sektorun basarili isimleri buna benzer paylasimlarda bulundukca yatirim sureclerinin daha bilincli ilerleyecegini dusunuyorum. Sektorde yeni, taze girisimcilere destek olma amaci tasiyan buna benzer yazilarin devamini dilerim. Lutfen yazin:)

    Yigit Cengiz tarafından 18 Haz 2009 tarihinde

  6. Eline sağlık Çağlar teşekkürler…
    Her halukarda bu diziden sonra sormak istediğim bir iki soru olacak.
    Birinci sorum eğer yatırımcı girişimciden bağımsız olarak tek başına sermaye arttırımına giderse sonuç ne olur ve girişimci bu durumdan kendisini nasıl koruyabilir? Özellikle uzun vadeli yatırımlarda bu tip durumlarla karşılaşıldığını biliyorum. Şirket borçlarının ya da nakit ihtiyacının karşılanması için yatırımcı tarafından yapılan ikinci tur sermaye arttırımı bir süre sonra girişimcinin işten tamamen çekilmek zorunda kalmasına yol açabiliyor.

    İkinci sorum ise smart capital kavramı ile ilgili olacak. Yani yatırımcı ortaya likit sermaye değil de emek ve bilgi birikim koyuyorsa bu durumda girişimci kendisini nasıl koruyabilir. Hiç böyle bir durumla karşılaştın mı?

    Ender Ayna tarafından 23 Haz 2009 tarihinde

  7. Ender en başta yapacağın ortaklar sözleşmesinde bu konularda önleyici maddeler koymak gerek. Yani sermaye artırım kararı için minimum oy sayısı, yatırımcının (ya da girişimcinin) tek başına alamayacağı bir şekilde düzenlenmeli. Her yeni sermayedar girişinde de her taraf kendisini yeni sözleşmelerle buna karşı koruyabilir. Tabi bu durum şirketin ihtiyaç duymasına rağmen sermaye artıramaması gibi sakıncalar da doğurabilir.

    Yatırımcının ortaya emek ve bilgi birikimi koyması durumunda girişimcinin kendisini neden koruması gerektiğini anlamadım açıkçası. Soruyu biraz daha açarsan sevinirim.

    Caglar tarafından 23 Haz 2009 tarihinde

  8. Right of First Refusal-Öncelikli Alım Hakkı
    Pre-emption Right-Rüçhan Hakkı

    tuğçe tarafından 4 May 2010 tarihinde

  9. Sayın Çağlar Bey çok teşekkürler

    Eren tarafından 23 Haz 2010 tarihinde

  10. Ender selamlar,

    Smart capital ile ortak olmak yani emek koyarak sermaye hakkı iddia etmek Türk hukukunda bazı genellikle tercih edilmeyen ortaklık türleri dışında zaten mümkün değil. Örn: A.Ş. ve Ltd.’de emek ile sermaye hakkı iddia edemezsin, sermayeyi bizzat koyman gerekir. Tabii bu da bazı yöntemlerle pratikte yerine getirilebilir ama hukuk açısından yaklaştım ben.

    Bir de bu durumda girişimcinin neden korunması gerekiyor ben de anlayamadım…

    Çağlar bu arada, preemption right’ın Türkiye’deki “tam karşılığı” rüçhan hakkı.

    İnanç Gümüş tarafından 4 Eki 2010 tarihinde

  1. 1 Trackback(s)

  2. Tem 25, 2014: Bilinmesi Gerekenler: Yatırım Arayışındaki Girişimcilerin Sahip Oldukları Haklar | Şirket Ortağım Blog

Yorum yaz