Görüştüğümüz şirketin bazı referansları dev kuruluşlar: büyük bankalar, sigorta şirketleri,  telekom firmaları vs. Yaptıkları web siteleri de gerçekten göze çok hoş gelen, tasarım kurallarına uygun görünümlü, uyumlu renkler kullanılmış siteler. Ama bunlar, “geleneksel” şirketlerin internetteki izdüşümleri. Amaçları yalnızca geleneksel çalışma sistemlerini internet üzerinde de tanıtmak. Ziyaretçiye bilgi vermek, bunu da çok güzel görünen bir şekilde yapmak. Şu an Türkiye’deki bir çok tasarım firması, bu konuda çok başarılı işler yapıyorlar.

Diğer taraftan internet sitesi, şirketin tek varlığıysa, yani hizmet internet üzerinde gerçekleşiyorsa, tasarım bambaşka bir konu halini alıyor.  Böyle sitelerde tasarım, kullanıcıya hoş görünen bir site oluşturma amacını aşarak, kullanıcıya “çekici” gelme, ona bir mesaj verme, onu bazı sayfalara / formlara doğru şekilde yönlendirme amacıyla kullanılıyor. Somut örnek vereyim: Enuygun.com’a gelen ziyaretçiler, uçak bileti almak için geldilerse, onlara en basit şekilde uçak bileti karşılaştırması yapacak formu göstermek, karşılaştırmayı en kolay şekilde yapmalarını sağlamak, bu süreçte dağılmalarına engel olmak, mümkünse rezervasyon ve satış sayfalarına ilerleyerek satın alma işlemini gerçekleştirecek bir tasarım sunmak zorundayız. Ya da kredi sayfasına gelen bir kullanıcı, burada kendisine en uygun kredi hesaplama işlemini yaparken görsellere boğulmamalı, farklı butonlar arasında kaybolmamalı.

Sonuçta bu gibi sitelerin tasarımını yapmak, yaratıcılığın ve görsel gücün yanında çok ciddi bir tecrübe gerektiriyor. Bir saatlik bir brief’le yapılan tasarımlar, göze hoş gelen, ama ticari açıdan hiç bir işe yaramayan sonuçlar doğuruyor. Bir tasarımcıdan bu tecrübeyi beklemek belki doğru değil, ama tasarım şirketlerinde mutlaka yaratıcı yönü olan-olmayan, ama kullanışlılık konusunda tecrübeli insanlar olmalı, ve bu insanlar tasarımın her aşamasında ilgili şirketle sürekli iletişim halinde olmalı. Tasarım boyunca o şirketin kendi işindeki tecrübelerinden ve yönlendirmelerinden sürekli yararlanmalı: Bir sayfadaki bir butonu koyduğunuz yerin satışları %20 artırdığını, o şirkette çalışmayan bir tasarımcı, dünyanın en iyi tasarımcısı olsa bile bilemez.

Yalnızca  internet üzerinde çalışan şirketlerin tasarım ihtiyacı, bugün bile bu tarz bir hizmeti sunan bir kaç tasarım şirketinin büyümesini sağlayabilir.

Ocak ayından beri izlememin nedeni, Türkiye’deki gelişmelerden çok, ister istemez yakından takip ettiğim Almanya / Avrupa pazarında olanlar… Almanya’da bu alanda gerçekten çok ciddi bir rekabet var. Bildiğim kadarıyla bu ülkede şu an 20′nin üzerinde Groupon klonu var, ve bu sayı sürekli artıyor. Tabi aralarında şimdiden bazıları batmış durumda. Rekabette şu an iki girişim öne çıkıyor: Samwer Kardeşler‘in girişimi CityDeal, ve Stefan Glaenzer, Michael Brehm ve Jochen Maaß’ın kurduğu DailyDeal. CityDeal, Ocak ve Mart aylarında iki turda toplam 9 milyon Euro‘luk yatırım aldı ve Almanya dışında Fransa, İngiltere, İspanya, Polonya, ve son olarak da Türkiye‘de aynı modeli hayata geçirdi. DailyDeal da buna karşılık Nisan ayı başında 7 milyon Euro‘luk yatırım aldı, ve ciddi bir rakip olduğunu gösterdi.

Bu iki sitenin Almanya trafiğiyle ilgili Alexa grafiği, rekabeti kabaca gösteriyor:

Türkiye’de bu konuda son bir kaç aydır çok konuşuluyor, ve yavaş yavaş bazı örnekler piyasaya girdi bile. İlk olarak Kipru Nisan ayında büyük şehirlerde mütevazı bir başlangıç yaptı. Geçtiğimiz hafta CityDeal, Sehirfirsati.com ile Türkiye pazarına giriş yaptı. Bugünlerde Grupanya, davetiyeye hediye yöntemiyle üye toplamaya başladı. Bildiğim kadarıyla yakında Grubal, Ekoloni gibi girişimler de başlayacak. Bunlardan (ya da henüz bilmediğim yenilerden) en az bir tanesinin ciddi bir yatırımla ilerleyeceğine, ve Türkiye’de bu konuda iki büyüğün rekabet edeceğine inanıyorum.

Diğer taraftan bu kadar çok rekabetin olduğu bir alanda nasıl para kazanılacağı da ayrı bir konu. İngiltere’de 2009 yılı sonunda kurulan Snippa, bu alandaki ilklerdendi. Mart 2010′da batan Snippa’nın öyküsünü, kurucusu Tim O’Shea‘nın ağzından Techcrunch’ta okuyabilirsiniz. Benzeri öyküleri, diğer ülkelerde de göreceğimize kuşkunuz olmasın. Bu model, ciddi şekilde “para gerektiren” bir iş. Sistemi kurmak kolay, ancak işletmek, anlaşma oluşturmak, doğru şirketleri ve ürünleri seçmek çok zorlu bir iş, ve bunun için de paranızın ve büyük bir ekibinizin olması gerekiyor. Citydeal’in Almanya’da farklı şehirlerde sadece “deal” bağlamaya çalışan yüzlerce çalışanı olduğunu biliyorum. Ayrıca davet ettiğiniz ve satın alma yapan her üye için size 6 Euro “hediye” ediyorlar (SehirFirsati sanırım 6 lira hediye ediyor). Güçlü markayı oluşturmak için güçlü markalarla (Starbuck’s, McDonald’s, Aral gibi) çalışma zorunluluğu da ekstrası. Türkiye’de indirim kuponu sistemi o kadar bilinen bir sistem değil; insanlara bu oldukça yeni bir model olarak gelecek. Kabul görüp görmeyeceğini de zaman gösterecek.

Sanıyorum 2010 yılı, internet sektöründe özellikle bu alandaki rekabeti izleyeceğimiz bir yıl olacak. Hepsine şimdiden başarılar: işleri gerçekten zor, ama başardıklarında mükafat çok büyük olacak…

Öncelikle ve özetle, bence bu Türk internet sektörü için bir dönüm noktası. Gazetelerin de burada, burada ve burada yazdığı gibi, toplam 30 milyar dolarlık fon büyüklüğüne sahip VC’ler gelmişti. Wellington Partners‘tan Index‘e, Holtzbrinck‘ten 3TS‘e çok çok önemli yatırımcılar sektörün bir resmini çektiler. TechCrunch Avrupa‘dan Mike Butcher, Avrupa’da bir çok ülkeye bu kişilerle görüşmek için uçtuğunu, hepsinin aynı yerde bir etkinlikte toplanmasının son derece nadir bir olay olduğunu söyledi.  Yalnızca bu bile etkinliğin önemini anlatmak için yeterli.

Etkinlikte özellikle ilk gün yapılan sunular, Hepsiburada, Yemeksepeti, Bilyoner, e-kolay, Magnet, Nokta, Mynet gibi büyük oyuncularının kendilerini ve sektörü tanıtımları oldu. Onların hedefi yatırımcı bulmak değil, VC’lere piyasayla ilgili temel bilgileri sağlamaktı. Bunu da son derece verimli bir şekilde yaptılar. Hepsi iyiydi ama ben özellikle Nevzat‘ın ve Tümay‘ın sunumlarının dinleyiciler açısından çok bilgilendirici olduğunu düşünüyorum.

Akşamki kokteyl sırasında bir çok yatırımcıyla birebir sohbet etme olanağı buldum. Hepsi Türkiye piyasasından etkilendiklerini söylediler (gerçi başka bir şey söylemelerini beklemiyordum), ama daha çok hoşuma giden şey, bazılarının yatırım yapmaya ciddi şekilde niyetli olduğunu görmek oldu. Kokteyl bizim kendi içimizdeki iletişim açısından da önemliydi. Ersan‘ın (belki içkinin de etkisiyle :) ) dernek kurma heyecanını görmek keyifli oldu; gelecekteki bir internet yayıncıları derneğiyle ilgili ilk notu da böylece yazmış olayım.

Bugünkü sunumlar ise daha çok yatırım arayışına yönelikti. Golden Horn‘un şu an için “0 milyar dolar” değerindeki projesi Yoğurtistan‘ın ilk açık demosunu bu etkinlikte izleme fırsatı buldum. Bugün ben de Enuygun.com‘u sundum, ve yatırım yapmış olduğum Doktorsitesi, Tasit.com, Gelirortaklari da yatırımcılara kendilerini anlatma fırsatı buldular.

Böyle bir etkinliğin ardından hemen yatırım kararları alınması tabi ki fazla iyimser bir beklenti olur. Bu, önemli yatırımcıların Türkiye’yi, bu piyasayı tanımaya başlamaları için bir ilk adım oldu; bir çok kartvizit değişildi, şimdiden LinkedIn ve XING’den eklemeler başladı, yani hızlı bir iletişim sürecine girildi.  Pamir, böyle bir etkinliği bu kadar kısa sürede düzenleyerek bence çok önemli bir başarıya imza attı. Kendisinin ismini bundan sonra sektörde çok sık duyuyor olacağız. Ben kendi adıma bu etkinlik için Pamir’e bir de buradan teşekkür ediyorum.

Etkinlikte Turkcell İş Geliştirme’den Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Cenk Serdar, Turkcell’in 36 milyon abonesi olduğunu aktardı. Online işlemlerde kredi kartına güvenmeyen milyonlarca insan, her ay cep telefonu faturasını ödüyor, ya da düzenli olarak kontör satın alıyor. Mobil ödeme sistemi, bu insanların internette hizmet ya da ürün satın alması için çok büyük bir kolaylık olacak. Bir mikro ödeme sistemi olarak konumlandırılan bu servis, kullanıcının kuruş seviyesinden 20 liraya (ve ileride daha büyük değerlere) kadar ödeme yapmasını yalnızca bir SMS onayı kolaylığına indirecek.

Sistem kesinlikle çok basit ve güzel görünüyor. Portföy şirketlerimiz açısından, Enuygun.com için şu aşamada ilgi çekici olmasa da doktorsitesi.com’un ziyaretçi üyelik bedeli bu ödeme sisteminin sınırlarına giriyor. Sitede ziyaretçilerin ödeme yapmaktaki öncelikli çekinceleri kredi kartı kullanımına güvenmemek. Bu sistemin üyelik gelirlerine ciddi bir katkı sağlayacağına inanıyorum.

Burada benim gördüğüm tek sorun, faturalama aşamasında. Ben bu ödemelerin Turkcell tarafından kullanıcıya faturalandığını, ve servisi alan şirketlerin Turkcell’e tek fatura keseceğini düşünüyordum. Ama anladığım kadarıyla Turkcell faturasındaki mikro ödeme ücret bilgisi, yalnızca bir “bilgi” alanı olacakmış, ve faturayı yine şirketler ilgili kullanıcıların adına kesecekmiş. Bu durumda yine kullanıcıdan ad, soyad, adres, TC kimlik no gibi bilgileri alma ve tek bir toplu fatura kesmek yerine çok sayıda çok küçük tutarlı fatura kesme zorunluluğu olacak. Bu da bu uygulamadan yararlanacak küçük şirketler için ek iş gücü ve basım masrafı demek. Tabi yine de sistemin getirdiği ödeme kolaylığı, buna değecektir.

Amerika’da online reklam pazar büyüklüğü 2008′de 23 milyar doları buldu. Bu büyük pazarda Web 2.0 uygulamaları, bir türlü istedikleri cirolara ulaşamadılar, ve bugünlerde sık sık Facebook’un ve MySpace’in ciro yaratmak için çırpındıklarıyla ilgili haberler okuyoruz. Türkiye’de çok daha küçük pastada işimiz çok daha zor. Sürekli olarak reklama dayalı gelir modellerini özellikle ülkemizde çok sağlam bulmadığımı, web sitelerinin farklı gelir modelleri yaratmaları gerektiğini vurguluyorum. İşte bu noktada Turkcell’in Mobil Ödeme Sistemi, önümüzdeki aylarda internet girişimlerine büyük destek sağlıyor olacak.