• PHP ile proje geliştirmiş,
• mySQL‘den anlayan,
• Anadolu yakasında oturan,
• ve yoğun çalışma temposuna hazır adaylar, özgeçmişlerini kariyer at enuygun nokta com adresine gönderebilirler.

Öncelikle ve özetle, bence bu Türk internet sektörü için bir dönüm noktası. Gazetelerin de burada, burada ve burada yazdığı gibi, toplam 30 milyar dolarlık fon büyüklüğüne sahip VC’ler gelmişti. Wellington Partners‘tan Index‘e, Holtzbrinck‘ten 3TS‘e çok çok önemli yatırımcılar sektörün bir resmini çektiler. TechCrunch Avrupa‘dan Mike Butcher, Avrupa’da bir çok ülkeye bu kişilerle görüşmek için uçtuğunu, hepsinin aynı yerde bir etkinlikte toplanmasının son derece nadir bir olay olduğunu söyledi.  Yalnızca bu bile etkinliğin önemini anlatmak için yeterli.

Etkinlikte özellikle ilk gün yapılan sunular, Hepsiburada, Yemeksepeti, Bilyoner, e-kolay, Magnet, Nokta, Mynet gibi büyük oyuncularının kendilerini ve sektörü tanıtımları oldu. Onların hedefi yatırımcı bulmak değil, VC’lere piyasayla ilgili temel bilgileri sağlamaktı. Bunu da son derece verimli bir şekilde yaptılar. Hepsi iyiydi ama ben özellikle Nevzat‘ın ve Tümay‘ın sunumlarının dinleyiciler açısından çok bilgilendirici olduğunu düşünüyorum.

Akşamki kokteyl sırasında bir çok yatırımcıyla birebir sohbet etme olanağı buldum. Hepsi Türkiye piyasasından etkilendiklerini söylediler (gerçi başka bir şey söylemelerini beklemiyordum), ama daha çok hoşuma giden şey, bazılarının yatırım yapmaya ciddi şekilde niyetli olduğunu görmek oldu. Kokteyl bizim kendi içimizdeki iletişim açısından da önemliydi. Ersan‘ın (belki içkinin de etkisiyle :) ) dernek kurma heyecanını görmek keyifli oldu; gelecekteki bir internet yayıncıları derneğiyle ilgili ilk notu da böylece yazmış olayım.

Bugünkü sunumlar ise daha çok yatırım arayışına yönelikti. Golden Horn‘un şu an için “0 milyar dolar” değerindeki projesi Yoğurtistan‘ın ilk açık demosunu bu etkinlikte izleme fırsatı buldum. Bugün ben de Enuygun.com‘u sundum, ve yatırım yapmış olduğum Doktorsitesi, Tasit.com, Gelirortaklari da yatırımcılara kendilerini anlatma fırsatı buldular.

Böyle bir etkinliğin ardından hemen yatırım kararları alınması tabi ki fazla iyimser bir beklenti olur. Bu, önemli yatırımcıların Türkiye’yi, bu piyasayı tanımaya başlamaları için bir ilk adım oldu; bir çok kartvizit değişildi, şimdiden LinkedIn ve XING’den eklemeler başladı, yani hızlı bir iletişim sürecine girildi.  Pamir, böyle bir etkinliği bu kadar kısa sürede düzenleyerek bence çok önemli bir başarıya imza attı. Kendisinin ismini bundan sonra sektörde çok sık duyuyor olacağız. Ben kendi adıma bu etkinlik için Pamir’e bir de buradan teşekkür ediyorum.

Bu konuda  yeni bir tartışma, The Tipping Point’i başucu kitabı olan Malcolm Gladwell‘in Chris Anderson‘un yeni kitabı Free‘yle ilgili eleştirisiyle başladı. Seth Godin, “Malcolm yanılıyor” diyerek Anderson’u savundu. Bu tartışmaya başkaları da katılınca önemli bir zihin cimnastiği başlamış oldu.

Severek takip ettiğim Fred Wilson, bizim de cember.net’te kullandığımız “çoğunluğa ücretsiz, ekstra isteyenlere ücretli” olarak tanımlanacak Freemium kavramını savunuyor. “Freemium and Freeconomics” başlığı altındaki yazısında konuyla ilgili düşüncelerini yine Facebook örneğiyle açıklıyor. Wilson, Facebook’un Freeconomics adını verdiği modelin mükemmel bir örneği olduğunu, ücretsiz üyelik / hizmet etrafında reklama dayalı modelin kesinlikle başarılı olduğunu savunuyor.

Karşı tarafta yer alan David Semeria ise blogunda bu modelin hem kendisini, hem de etrafındakileri yokettiğini öne sürerek bu modele “Kamikaze Marketing” adını vermiş. Doğru yaklaşım olsa da ben kendi kendini yoketme konusuna açıklayacağım nedenle katılmıyorum.

Freeconomics’çiler, marjinal maliyetlerin sıfıra yaklaşıyor olmasından yola çıkıyorlar. Ama bu kadar büyük miktarlar söz konusu olduğunda küçük marjinal maliyetler yine büyük maliyetler olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, Wilson’un freeconomics dediği modelin aslında zaten varolan bir kavramın sempatikleştirilmiş hali olduğunu düşünüyorum: Damping.

Damping, bir ürün ya da hizmetin, çok küçük marjlarla, hatta maliyetinin altında bir fiyatla, hatta tamamen ücretsiz olarak tüketicinin hizmetine sunulmasıdır. Çoğunlukla “büyükler”, “küçükler”i piyasadan silmek için kullanırlar. Herkesin nefesini tutmak zorunda olduğu bir durumda, ilk önce zayıflar boğulur. İşte damping bunu yapmaya çalışır. Eğer anti-damping kuralları işlemezse, güçlü olanlar bir süre sonra zayıfları tamamen silerler, ve sonrasında karşılarına da kolay kolay rakip çıkmaz. İnternetin özgürlükçü ortamı görüntüsü altında, başka tüm sektörlerde uygulanan anti-damping kuralları – henüz – işlemiyor, ve freeconomics dediğimiz sistem, yalnızca güçlülerin hayatta kalacağı bir medya yaratıyor.

Facebook’un 2009 reklam gelirlerinin 475 milyon dolar olacağı öngörülüyor. Facebook, çok büyük bir kitleye ücretsiz servis sunarak, başka şekilde gelir yaratabiliyor. Diğer taraftan Amerika’daki, Türkiye’deki, dünyanın geri kalanındaki daha küçük siteler, bu geliri yaratamıyorlar. Bir süre sonra nefesleri yetmiyor, ve boğuluyorlar. Damping’in tipik sonucu. Facebook yalnızca social networking alanında değil, geliştirdiği daha bir çok özelliğiyle başka siteleri bitirdi, ya da can çekişir duruma getirdi. Google, arama motorlarına, mail servislerine, bunun ötesinde özelleşmiş yazılımlara aynı şeyi yaptı. Microsoft gibi bir dev bile şimdi nefes tutma yarışında çırpınıyor.

Özetle, Carrefour’un, Real’in bakkalları, küçük yerel marketleri bitirmesi gibi, freeconomics, yerel siteleri sürekli bitiriyor olacak. Globalleşme budur zaten. Bu yazıyı freeconomics’ten şikayet etmek için değil, yalnızca olayın adını net olarak koymaya katkıda bulunabilmek amacıyla yazdım. Sektör olarak bizim yapmamız gereken, oyunun ne olduğunu bilip, ona göre “büyük” yaratmaya odaklanmak, başkaları bizi boğmayı denemeden önce bizim nefesimizi güçlendirmemizi sağlamak.

Ancak bu sayede  internette yalnızca pazar değil, oyuncu da olabiliriz.

Bu arada The Europas’ta En iyi Web Uygulaması/Servisi (Best European Web Application Or Service) kategorisinde çok beğendiğim bir proje olan Mekanist.net, ve En İyi Tasarım (Best Design) kategorisinde de Pasaj.com da yarışıyor.

Bu kişilerin başvurduğu diğer pozisyonları bilebilsem, kesinlikle ilgili şirketleri onlarla ilgili uyarırım.  Yeni nesil kariyer sitelerinin “mülakata gelmedi haber vermedi”den daha iyi bir yaptırım/bildirim seçeneği sunmalarında fayda var.

Bu arada geçtiğimiz Cumartesi de ben ofiste görüşmeye gelmeyen kişileri beklerken, bu konuyla ilgili FriendFeed’de çok güzel bir tartışma oldu; özellikle İpek Aral Kişioğlu’nun bu konudaki yorumlarını mutlaka okumanızı öneriyorum.

Rixos konusunda bir tarafın gidenleri suçlayan kavgacı üslubuna, kısa sürede aksi görüşü savunanların aynı tarzda saldırgan yazıları eklendi. Birbiriyle etkinliklerde gayet iyi şekilde konuşan, anlaşan insanlar, internet üzerinde bu olay çerçevesinde farklı konuları da katarak birbirlerini suçlamaya, hatta birbirlerine hakaret etmeye başladılar.

Blogumda bir önceki yazımı on beş yirmi gün önce yazdım. Benim açımdan gayet mantıklı bir düşünceyi savundum; uzun yıllardır savunduğum bir konuydu. Ama sonra farklı online ortamlarda bu yazıyla ilgili, benim normalde gayet mantıklı bir iletişimim olan insanlardan “saldırgan” diyeceğim tarzda yorumlar geldiğini gördüm. Yüzyüze konuşuyor olsak, ve ben o düşüncelerimi söylesem, bana neden yanlış düşündüğümü anlatmaya çalışacak olan kişiler, bloglarında ya da başka ortamlarda beni hoş olmayan ifadelerle suçluyorlardı.

Bir belgeselde, araç kullanırken insanların birbirlerinin yüzlerini görmedikleri için birbirlerine karşı anlayışsız oldukları, örneğin yolda yürürken bu gibi sıkıntıların yaşanmadığı anlatılıyordu. Tam da bunun gibi, online dünyada insanlar, içlerindeki duyguları dışarı çok daha kolay vuruyorlar. Bunun çok basit bir nedeni var: İnsanlar sosyal varlıklardır, ve sosyallikleri, birbirleriyle kurdukları göz temasına dayanır. Yüzyüze olmak, karşındakinin gözüne bakmak, insanların içgüdüsel kontrol mekanizmalarını daha iyi  çalıştırmalarını sağlıyor. Bu sosyal yetenekler, geçmiş binlerce yılda gelişmiş, ve genlerimize işlemiş. Birbirimizin gözüne bakmadan konuştuğumuz bu yeni ortam için ise bilinç altımızı baskı altında tutacak yeteneklerimiz henüz yok.

Velhasılı korkarım internet üzerinde mantıklı ve seviyeli iletişim kurmayı öğrenmemiz için bir kaç bin yıl gerekebilir.

Biraz açayım. Öncelikle, en çok kullandığımız uzantı, artık standart hale gelmiş olan “.com”. İngilizce “commercial”dan alıntı. Türkçe değil. Sonuçta ben bir alan adı alacaksam, ve içinde zaten yabancı bir sözcüğün standartlaşmış kısaltmasını kullanacaksam, .com kullanırım, taklidini değil (yasal zorunluluk olmadıkça). Ama bu bir şey değil. Üniversitelerin kullandığı uzantı: “edu.tr” Edu yine ingilizce, “education”un kısaltması. Devlet kurumları ne kullanıyor? “gov.tr”! İnanılır gibi değil, ama Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin resmi kurumları, web adreslerinde ingilizce bir sözcük kullanmak zorundalar.

biz.tr, name.tr, vs ile bu komedi devam ediyor. Arada birisi bu durumdan utanç duymuş olmalı ki (ya da tamamen ingilizce kullanmaları bile bir standart gibi algılanabilir diye düşünüp tamamen standart dışı olduklarını kanıtlamak için) belediyeler için mun.tr (atıyorum) yerine bel.tr, avukatlar için law.tr (yine atıyorum) yerine av.tr’yi oluşturmuşlar.

Ama en acıklısı, liseler için getirilen k12.tr uzantısı. k12, Amerika’da temel eğitimin 12 yıl olmasından yola çıkarak, 12 yıllık eğitim kurumları için kullanılan uzantı. Türkiye’de temel eğitim 12 yıl değil 8 yıl; k12 diye bir konsept de yok. Ama bu işten sorumlu sivri zekalı insanlar, nasıl bir kompleksle oluşturulduğunu anlayamadığım bu uzantıyı rahatlıkla anons edebilmişler.

Bugün ff’de gördüğüm “TR Uzantılı alanadı dağıtma yetkisi ODTÜ’den alındı“ yazısını görünce işte bu yüzden çok sevindim. Alanadı işini kime verirseniz verin, bu işi bugüne kadar yapanlardan daha iyi yapacaktır. Yani bunun daha kötüsü olamaz.

Bu görevi üstlenen Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na şimdiden başarılar diliyorum.

1. Cem Sertoğlu: Cem, Türkiye’de netle ilgili her türlü konuyu sorabileceğiniz nadir insanlardan biridir. Tam bir “süper bağlantı”dır, herkesi tanır, tüm yenilikleri bilir, sizin bu dünyada (“dünya” gerçek anlamda kullanılmıştır) tanıyacağınız herhangi biriyle onun mutlaka en azından sohbeti vardır. Bildiği her şeyi de paylaşmaktan büyük zevk alır. Projenizi anlattığınızda sizi mutlaka doğru kişilere yönlendirir, ya da hiç aklınıza gelmemiş harika fikirler verir.




2. Kerim Baran: Kerim tecrübesinin yanı sıra çok zekidir; zaten yonja gibi dev bir başarı öyküsü için öyle olması gerekir. Strateji geliştirmek için ilk danışmak gereken kişilerdendir. Özellikle işin parasal yönüyle ilgili konularda danıştığınızda, Harvard mezunu birisiyle konuştuğunuzu hemen anlarsınız. O da Cem gibi çok bilgilidir, ve bilgisini size aktarmaktan mutluluk duyar.




3. Arda Kutsal: Türkiye’de herhangi birine ulaşmak istediğinizde Arda’ya sormanız yeterli – sektördeki herkesi tanır, ve herkes de onu tanır. Yeni çıkan projeleri ilk o duyar, ve o yazar. Ondan çok sözetmeye bile gerek duymuyorum, çünkü büyük olasılıkla zaten iyi tanıyorsunuz.




4. Burak Büyükdemir: Burak, sektörün hocası. Özellikle son bir yıldır, etohum ile yeni projeleri desteklemek için büyük uğraş veriyor. Bir yılda Türkiye’nin bir çok yerine gitti, yüzlerce potansiyel ya da aktif girişimciyle konuştu,  en başarılı projelerin seçilmesini ve desteklenmesini sağladı. Yalnızca bilen değil, aktif olarak öğretmek için uğraşan, dersler veren, kitaplar yazan bir akademisyen ve girişimcidir.




5. İskender Dirik: İskender’i, bu beş kişi arasında en uzun süredir tanıyorum. Kendisi bu listenin yanılmıyorsam en genci (Arda’nın yaşını hatırlayamıyorum :) ), ama henüz bir üniversite öğrencisiyken bile bilgisi ve zekasıyla ileride ne kadar başarılı olacağını gösteriyordu. Özellikle Almanya ve genel olarak dünyadaki projelerle ilgili sık sık İskender’in görüşlerini alırım. Bu blogun okurlarının büyük olasılıkla en az tanıdığı kişi olan İskender’in adını ileride Türkiye’de de çok duyacağız.

Not: Yazının görünümü biraz karışık oldu, ama akşamın bu saatinde webden toparladığım resimleri ancak bu kadar oturtabildim.. Bir de, biraz düşününce listeyi aslında  20′ye kadar uzatabileceğimi de görüyorum, ama en çok danıştığım kişilerle bir özet yapmak istedim. Tabi sizin de en çok danıştığınız kişileri yorumlarda duymaktan mutlu olurum.

Türkiye Cumhuriyeti pasaportları da yenileniyor. 2005 yılında kullanılmaya başlanacak yeni pasaportlar, barkod, çip ve biometri tekniklerine uyumlu olacak. İçişleri Bakanlığı’nın, pasaportların Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) belirlediği özellikler doğrultusunda yeniden tasarım çalışmaları ihale aşamasına geldi. Pasaportlar, ihale sonrasında darphanede basılacak. (20.10.2004, Hürriyet)

Dışişleri Bakanlığı, 2006 yılında ICAO ve AB yükümlülükleri doğrultusunda, bu standartlara uygun yeni tip pasaportlar için düğmeye bastı. Bazı ülkelere vizesiz giriş için ise gerekli çalışmalar başladı.Dışişleri Bakanlığı, 2006 yılında ICAO ve AB yükümlülükleri doğrultusunda, bu standartlara uygun yeni tip pasaportlar için çalışmayı tamamlamak üzere. (08.01.2006, Yeni Asya)

Pasaportların yenilenmesi için yıllardır süren çalışma nihayet sona eriyor. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) pasaportları dünya standardına uygun hale getirmesi için Türkiye’ye tanıdığı süre yılbaşında dolacak. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün, pasaportların yenilenmesi için yıllar önce başlattığı proje de, TBMM İçişleri Komisyonu’nda görüşülen Pasaport Yasası’nda değişiklik tasarısının yasalaşmasının ardından yıl sonunda tamamlanacak. (17.04.2006, Radikal)

Yazı boyutunu büyütmek için Pasaportların değiştirilmesiyle ilgili yıllardır süren çalışma nihayet sona eriyor. Üzerine çip yerleştirilecek ve barkod sistemine uygun hale getirilecek olan yeni pasaportlar, 2007 yılının başından itibaren kullanılmaya başlanacak. Rengi de değişen ve birden fazla güvenlik katmanı olan pasaportların sahtesinin yapılması mümkün olamayacak.     A.A muhabirinin edindiği bilgiye göre, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından pasaportların değiştirilmesiyle ilgili başlatılan proje, bu yıl sonunda tamamlanıyor. (16.04.2006, Haber7)

İçişleri Bakanı Beşir Atalay, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, yeni nesil pasaportları tanıttı. Atalay, uluslararası standartlara uygun, yeni jenerasyon pasaportlarla ilgili çalışmalarının sonuçlanmak üzere olduğunu da belirterek, yeni pasaportları gösterdi. (15.10.2007, internethaber.com)

İçişleri Bakanı Beşir Atalay, yeni hazırlanan çipli pasaportların 2008 yılının üçüncü çeyreğinden itibaren vatandaşlara verileceğini açıkladı. (11.01.2008, haberler.com)

Türkiye’nin AB’ye uyum çerçevesinde hazırlığını yaptığı çipli ve barkod sistemine uygun yeni pasaport uygulaması yine gecikti. Önceki 1 Ocak daha sonra ise 2008 Haziran’da başlaması öngörülen yeni pasaportlara yönelik hazırlığın sürdüğü ancak bazı pürüzlerin henüz giderilemediği öğrenildi. (30.01.2009, Hürriyet)

… ve ben yıllardır Bakan Bey’i dinleyip pasaportumu yıl sonunda yenisi çıkacak diye birer ikişer yıllığına uzatıyorum. İşte yine doldu süresi. Bakan Bey’e bu kez de güvensem mi, yoksa pasaportumu 10 yıl mı uzatsam kararsız kaldım.

Güncelleme (teşekkürler Hakan):

DIŞİŞLERİ Bakanı Ahmet Davutoğlu, dün Almanya’daki temaslarıyla ilgili olarak düzenlediği basın toplantısında, yeni pasaport verilmesiyle ilgili hazırlık ve çalışmaların son aşamasına gelindiğini söyledi. Bakan Davutoğlu, “Türk insanı çağdaş pasaporta yeni yıldan itibaren kavuşacak. Bu pasaportların verilmesine 1 Ocak 2010 tarihi itibariyle başlanacak. 2012 yılına kadar eski pasaportlar da geçerli olacak. Yani iki pasaport da paralel olarak kullanılabilecek” dedi. (18.06.2009, Hürriyet)

Güncelleme #2 (teşekkürler Dinçer):

2010 yılında uygulamaya geçilmesi planlanan çipli pasaportlar bir başka bahara kaldı. Emniyet Genel Müdürlüğü, Temmuz 2007′de sözleşmesi imzalanan 10,5 milyon liralık çipli pasaport ihalesini iptal etti. (26.10.2009, Zaman)

Güncelleme #3:

(…) Daha önce pasaportların basımı ile ilgili görüşülen firmanın çok başarılı olmadığını söyleyen Atalay, ‘ Şimdi onun yerine darphaneyle, devlet kurumuyla yürüyecek ve çok fazla da vakit almayacak ve 2010 yılının ortasına kadar hem pasaport hem de yeni kimlikler hazır olacak.’ dedi.. (18.11.2009, Milliyet)

Komedi devam ediyor…

Habere epey sevindim aslında. Bunun nedeni, VirtuOz’a rakip olabilecek çok başarılı bir uygulamanın ülkemizde de geliştiriliyor olması. Ekim Nazım Kaya’nın Botego‘su, bence akıllı chatbotlar konusunda gerçekten çok sağlam bir uygulama. Şu an bildiğim kadarıyla Türk Telekom ve Yemeksepeti gibi bazı şirketlerde Botego’nun akıllı asistanları başarıyla servis veriyorlar. Bilinirliği artırmak için yaptıkları Merve uygulaması bence ciddi bir pazarlama başarısıydı.

Botego şu an yalnızca Türkçe servis veriyor, ama eminim – bu konuda Ekim’le konuşmadım – bir süre sonra İngilizce de servis sunulacaktır. Böyle bir durumda bu ilginç pazarda Botego’nun Amerika’da kendine bir yer araması mümkün. Belki de (ve umarım) Ekim’le Devrim’in bu tarihi imzaları, böyle bir amaca yöneliktir…