Ocak ayından beri izlememin nedeni, Türkiye’deki gelişmelerden çok, ister istemez yakından takip ettiğim Almanya / Avrupa pazarında olanlar… Almanya’da bu alanda gerçekten çok ciddi bir rekabet var. Bildiğim kadarıyla bu ülkede şu an 20′nin üzerinde Groupon klonu var, ve bu sayı sürekli artıyor. Tabi aralarında şimdiden bazıları batmış durumda. Rekabette şu an iki girişim öne çıkıyor: Samwer Kardeşler‘in girişimi CityDeal, ve Stefan Glaenzer, Michael Brehm ve Jochen Maaß’ın kurduğu DailyDeal. CityDeal, Ocak ve Mart aylarında iki turda toplam 9 milyon Euro‘luk yatırım aldı ve Almanya dışında Fransa, İngiltere, İspanya, Polonya, ve son olarak da Türkiye‘de aynı modeli hayata geçirdi. DailyDeal da buna karşılık Nisan ayı başında 7 milyon Euro‘luk yatırım aldı, ve ciddi bir rakip olduğunu gösterdi.

Bu iki sitenin Almanya trafiğiyle ilgili Alexa grafiği, rekabeti kabaca gösteriyor:

Türkiye’de bu konuda son bir kaç aydır çok konuşuluyor, ve yavaş yavaş bazı örnekler piyasaya girdi bile. İlk olarak Kipru Nisan ayında büyük şehirlerde mütevazı bir başlangıç yaptı. Geçtiğimiz hafta CityDeal, Sehirfirsati.com ile Türkiye pazarına giriş yaptı. Bugünlerde Grupanya, davetiyeye hediye yöntemiyle üye toplamaya başladı. Bildiğim kadarıyla yakında Grubal, Ekoloni gibi girişimler de başlayacak. Bunlardan (ya da henüz bilmediğim yenilerden) en az bir tanesinin ciddi bir yatırımla ilerleyeceğine, ve Türkiye’de bu konuda iki büyüğün rekabet edeceğine inanıyorum.

Diğer taraftan bu kadar çok rekabetin olduğu bir alanda nasıl para kazanılacağı da ayrı bir konu. İngiltere’de 2009 yılı sonunda kurulan Snippa, bu alandaki ilklerdendi. Mart 2010′da batan Snippa’nın öyküsünü, kurucusu Tim O’Shea‘nın ağzından Techcrunch’ta okuyabilirsiniz. Benzeri öyküleri, diğer ülkelerde de göreceğimize kuşkunuz olmasın. Bu model, ciddi şekilde “para gerektiren” bir iş. Sistemi kurmak kolay, ancak işletmek, anlaşma oluşturmak, doğru şirketleri ve ürünleri seçmek çok zorlu bir iş, ve bunun için de paranızın ve büyük bir ekibinizin olması gerekiyor. Citydeal’in Almanya’da farklı şehirlerde sadece “deal” bağlamaya çalışan yüzlerce çalışanı olduğunu biliyorum. Ayrıca davet ettiğiniz ve satın alma yapan her üye için size 6 Euro “hediye” ediyorlar (SehirFirsati sanırım 6 lira hediye ediyor). Güçlü markayı oluşturmak için güçlü markalarla (Starbuck’s, McDonald’s, Aral gibi) çalışma zorunluluğu da ekstrası. Türkiye’de indirim kuponu sistemi o kadar bilinen bir sistem değil; insanlara bu oldukça yeni bir model olarak gelecek. Kabul görüp görmeyeceğini de zaman gösterecek.

Sanıyorum 2010 yılı, internet sektöründe özellikle bu alandaki rekabeti izleyeceğimiz bir yıl olacak. Hepsine şimdiden başarılar: işleri gerçekten zor, ama başardıklarında mükafat çok büyük olacak…

Bu konuda  yeni bir tartışma, The Tipping Point’i başucu kitabı olan Malcolm Gladwell‘in Chris Anderson‘un yeni kitabı Free‘yle ilgili eleştirisiyle başladı. Seth Godin, “Malcolm yanılıyor” diyerek Anderson’u savundu. Bu tartışmaya başkaları da katılınca önemli bir zihin cimnastiği başlamış oldu.

Severek takip ettiğim Fred Wilson, bizim de cember.net’te kullandığımız “çoğunluğa ücretsiz, ekstra isteyenlere ücretli” olarak tanımlanacak Freemium kavramını savunuyor. “Freemium and Freeconomics” başlığı altındaki yazısında konuyla ilgili düşüncelerini yine Facebook örneğiyle açıklıyor. Wilson, Facebook’un Freeconomics adını verdiği modelin mükemmel bir örneği olduğunu, ücretsiz üyelik / hizmet etrafında reklama dayalı modelin kesinlikle başarılı olduğunu savunuyor.

Karşı tarafta yer alan David Semeria ise blogunda bu modelin hem kendisini, hem de etrafındakileri yokettiğini öne sürerek bu modele “Kamikaze Marketing” adını vermiş. Doğru yaklaşım olsa da ben kendi kendini yoketme konusuna açıklayacağım nedenle katılmıyorum.

Freeconomics’çiler, marjinal maliyetlerin sıfıra yaklaşıyor olmasından yola çıkıyorlar. Ama bu kadar büyük miktarlar söz konusu olduğunda küçük marjinal maliyetler yine büyük maliyetler olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, Wilson’un freeconomics dediği modelin aslında zaten varolan bir kavramın sempatikleştirilmiş hali olduğunu düşünüyorum: Damping.

Damping, bir ürün ya da hizmetin, çok küçük marjlarla, hatta maliyetinin altında bir fiyatla, hatta tamamen ücretsiz olarak tüketicinin hizmetine sunulmasıdır. Çoğunlukla “büyükler”, “küçükler”i piyasadan silmek için kullanırlar. Herkesin nefesini tutmak zorunda olduğu bir durumda, ilk önce zayıflar boğulur. İşte damping bunu yapmaya çalışır. Eğer anti-damping kuralları işlemezse, güçlü olanlar bir süre sonra zayıfları tamamen silerler, ve sonrasında karşılarına da kolay kolay rakip çıkmaz. İnternetin özgürlükçü ortamı görüntüsü altında, başka tüm sektörlerde uygulanan anti-damping kuralları – henüz – işlemiyor, ve freeconomics dediğimiz sistem, yalnızca güçlülerin hayatta kalacağı bir medya yaratıyor.

Facebook’un 2009 reklam gelirlerinin 475 milyon dolar olacağı öngörülüyor. Facebook, çok büyük bir kitleye ücretsiz servis sunarak, başka şekilde gelir yaratabiliyor. Diğer taraftan Amerika’daki, Türkiye’deki, dünyanın geri kalanındaki daha küçük siteler, bu geliri yaratamıyorlar. Bir süre sonra nefesleri yetmiyor, ve boğuluyorlar. Damping’in tipik sonucu. Facebook yalnızca social networking alanında değil, geliştirdiği daha bir çok özelliğiyle başka siteleri bitirdi, ya da can çekişir duruma getirdi. Google, arama motorlarına, mail servislerine, bunun ötesinde özelleşmiş yazılımlara aynı şeyi yaptı. Microsoft gibi bir dev bile şimdi nefes tutma yarışında çırpınıyor.

Özetle, Carrefour’un, Real’in bakkalları, küçük yerel marketleri bitirmesi gibi, freeconomics, yerel siteleri sürekli bitiriyor olacak. Globalleşme budur zaten. Bu yazıyı freeconomics’ten şikayet etmek için değil, yalnızca olayın adını net olarak koymaya katkıda bulunabilmek amacıyla yazdım. Sektör olarak bizim yapmamız gereken, oyunun ne olduğunu bilip, ona göre “büyük” yaratmaya odaklanmak, başkaları bizi boğmayı denemeden önce bizim nefesimizi güçlendirmemizi sağlamak.

Ancak bu sayede  internette yalnızca pazar değil, oyuncu da olabiliriz.

adhood, Turkticaret.net‘in host ettiği on binlerce siteyi birer yayıncı haline getirme fikri üzerine doğmuş. Her biri kendi ticari çalışmasını yapan bu şirketlerden dileyenler, anladığım kadarıyla ciddi dönüş beklentisi ile, adhood’un satacağı reklamları yayınlıyor olacaklar. Yani Yanıklar, bir lead generation network oluşturuyor. adhood, ilk günden dev bir yayıncı ağına sahip – en azından Turkticaret.net’in 70.000 müşterisi sayesinde potansiyeli oldukça yüksek. Turkticaret.net, bu kadar çok sayıda siteyi yayıncı haline getirerek, long tail’den ciddi bir dönüş almayı başaracak.

Bu projede bir de yeni bir reklam modeli duyuruluyor. ToolbarSite adındaki bu model, Reklamz’nin “z-type” dediği ve ekranın altında sürekli yer alan modelin benzeri (olduğunu düşünüyorum) ve çok daha pratiği. Adından da anlaşılacağı gibi bir toolbar görünümüne sahip, ve bana oldukça kullanışlı göründü. Murat Bey’in patent başvurusu yaptıklarını söylediği bu modelin reklamverenin oldukça ilgisini çekeceğini düşünüyorum. Umarım patent sayesinde yurtdışında da bu modelden para kazanırlar.

Yayıncı tarafında reklamın çok kötü bir gelir modeli olduğuna inanıyorum. Ama ajans tarafında çok büyük potansiyel bulunuyor tabi ki. adhood’un bu alanda güzel bir iş yapacağına eminim. Tüm ekibe şimdiden büyük başarılar diliyorum.

Ek bilgi: Murat Yanıklar ToolbarSite’ın bir rich-media uygulaması olan z-type’la bir ilgisi olmadığını, “içerisinde bir çok uygulamayı aynı anda barındırabilen bir uygulama” olduğunu bildirdi.

ComScore, Avrupa’nın toplam internet kullanıcı sayısını 240 milyon olarak belirtiyor. Türkiye’de bir çok kişi, ülkemizde 24 – 28 milyon internet kullanıcısı olduğuna inanıyor. Yani Avrupa’nın %10′u.. Online reklam harcamamız ise Avrupa’nın %1′ine ancak yaklaşıyor.. Burada kesinlikle bir sorun var, ama ne?

Sorun gelir dağılımı ise, bu durumda televizyon reklamlarında da aynı sorun olmalıydı, halbuki gördüğüm kadarıyla (yaklaşık 1 milyar Euro’yla) o alanda Avrupa’yla gayet yarışır bir durumdayız. Sorun kesinlikle uygulama eksikliği olamaz, o konuda çok yol katettik. Geriye iki olasılık kalıyor:

• İnternet kullanıcı sayımız 24 milyon filan değil (ki ben olmadığına inanıyorum); kullanıcı başına aslında çok reklam veriliyor ama ancak bu kadar oluyor (!)
• Reklamverenler bu kadar tanıtıma rağmen bir türlü internete inanamadı

IAB Avrupa’nın 10′dan önce 10 (2010′dan önce toplam reklam pastasının en az %10′una sahip olacak en az 10 Avrupa ülkesi) hedefine katkı sağlayamayacağımız kesin olsa da, hiç değilse araştırmadaki diğer ülkelere bakarak bu oranın hızla artma potansiyeline sahip olduğunu düşünüp bekleyebiliyoruz… Kim bilir, belki internet kullanıcılarımızın Facebook’ta bizi şaşırtması gibi reklamverenler de üç ay içinde bu oranları yakalayıverirler…