Ocak ayından beri izlememin nedeni, Türkiye’deki gelişmelerden çok, ister istemez yakından takip ettiğim Almanya / Avrupa pazarında olanlar… Almanya’da bu alanda gerçekten çok ciddi bir rekabet var. Bildiğim kadarıyla bu ülkede şu an 20′nin üzerinde Groupon klonu var, ve bu sayı sürekli artıyor. Tabi aralarında şimdiden bazıları batmış durumda. Rekabette şu an iki girişim öne çıkıyor: Samwer Kardeşler‘in girişimi CityDeal, ve Stefan Glaenzer, Michael Brehm ve Jochen Maaß’ın kurduğu DailyDeal. CityDeal, Ocak ve Mart aylarında iki turda toplam 9 milyon Euro‘luk yatırım aldı ve Almanya dışında Fransa, İngiltere, İspanya, Polonya, ve son olarak da Türkiye‘de aynı modeli hayata geçirdi. DailyDeal da buna karşılık Nisan ayı başında 7 milyon Euro‘luk yatırım aldı, ve ciddi bir rakip olduğunu gösterdi.

Bu iki sitenin Almanya trafiğiyle ilgili Alexa grafiği, rekabeti kabaca gösteriyor:

Türkiye’de bu konuda son bir kaç aydır çok konuşuluyor, ve yavaş yavaş bazı örnekler piyasaya girdi bile. İlk olarak Kipru Nisan ayında büyük şehirlerde mütevazı bir başlangıç yaptı. Geçtiğimiz hafta CityDeal, Sehirfirsati.com ile Türkiye pazarına giriş yaptı. Bugünlerde Grupanya, davetiyeye hediye yöntemiyle üye toplamaya başladı. Bildiğim kadarıyla yakında Grubal, Ekoloni gibi girişimler de başlayacak. Bunlardan (ya da henüz bilmediğim yenilerden) en az bir tanesinin ciddi bir yatırımla ilerleyeceğine, ve Türkiye’de bu konuda iki büyüğün rekabet edeceğine inanıyorum.

Diğer taraftan bu kadar çok rekabetin olduğu bir alanda nasıl para kazanılacağı da ayrı bir konu. İngiltere’de 2009 yılı sonunda kurulan Snippa, bu alandaki ilklerdendi. Mart 2010′da batan Snippa’nın öyküsünü, kurucusu Tim O’Shea‘nın ağzından Techcrunch’ta okuyabilirsiniz. Benzeri öyküleri, diğer ülkelerde de göreceğimize kuşkunuz olmasın. Bu model, ciddi şekilde “para gerektiren” bir iş. Sistemi kurmak kolay, ancak işletmek, anlaşma oluşturmak, doğru şirketleri ve ürünleri seçmek çok zorlu bir iş, ve bunun için de paranızın ve büyük bir ekibinizin olması gerekiyor. Citydeal’in Almanya’da farklı şehirlerde sadece “deal” bağlamaya çalışan yüzlerce çalışanı olduğunu biliyorum. Ayrıca davet ettiğiniz ve satın alma yapan her üye için size 6 Euro “hediye” ediyorlar (SehirFirsati sanırım 6 lira hediye ediyor). Güçlü markayı oluşturmak için güçlü markalarla (Starbuck’s, McDonald’s, Aral gibi) çalışma zorunluluğu da ekstrası. Türkiye’de indirim kuponu sistemi o kadar bilinen bir sistem değil; insanlara bu oldukça yeni bir model olarak gelecek. Kabul görüp görmeyeceğini de zaman gösterecek.

Sanıyorum 2010 yılı, internet sektöründe özellikle bu alandaki rekabeti izleyeceğimiz bir yıl olacak. Hepsine şimdiden başarılar: işleri gerçekten zor, ama başardıklarında mükafat çok büyük olacak…

Bu konuda  yeni bir tartışma, The Tipping Point’i başucu kitabı olan Malcolm Gladwell‘in Chris Anderson‘un yeni kitabı Free‘yle ilgili eleştirisiyle başladı. Seth Godin, “Malcolm yanılıyor” diyerek Anderson’u savundu. Bu tartışmaya başkaları da katılınca önemli bir zihin cimnastiği başlamış oldu.

Severek takip ettiğim Fred Wilson, bizim de cember.net’te kullandığımız “çoğunluğa ücretsiz, ekstra isteyenlere ücretli” olarak tanımlanacak Freemium kavramını savunuyor. “Freemium and Freeconomics” başlığı altındaki yazısında konuyla ilgili düşüncelerini yine Facebook örneğiyle açıklıyor. Wilson, Facebook’un Freeconomics adını verdiği modelin mükemmel bir örneği olduğunu, ücretsiz üyelik / hizmet etrafında reklama dayalı modelin kesinlikle başarılı olduğunu savunuyor.

Karşı tarafta yer alan David Semeria ise blogunda bu modelin hem kendisini, hem de etrafındakileri yokettiğini öne sürerek bu modele “Kamikaze Marketing” adını vermiş. Doğru yaklaşım olsa da ben kendi kendini yoketme konusuna açıklayacağım nedenle katılmıyorum.

Freeconomics’çiler, marjinal maliyetlerin sıfıra yaklaşıyor olmasından yola çıkıyorlar. Ama bu kadar büyük miktarlar söz konusu olduğunda küçük marjinal maliyetler yine büyük maliyetler olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, Wilson’un freeconomics dediği modelin aslında zaten varolan bir kavramın sempatikleştirilmiş hali olduğunu düşünüyorum: Damping.

Damping, bir ürün ya da hizmetin, çok küçük marjlarla, hatta maliyetinin altında bir fiyatla, hatta tamamen ücretsiz olarak tüketicinin hizmetine sunulmasıdır. Çoğunlukla “büyükler”, “küçükler”i piyasadan silmek için kullanırlar. Herkesin nefesini tutmak zorunda olduğu bir durumda, ilk önce zayıflar boğulur. İşte damping bunu yapmaya çalışır. Eğer anti-damping kuralları işlemezse, güçlü olanlar bir süre sonra zayıfları tamamen silerler, ve sonrasında karşılarına da kolay kolay rakip çıkmaz. İnternetin özgürlükçü ortamı görüntüsü altında, başka tüm sektörlerde uygulanan anti-damping kuralları – henüz – işlemiyor, ve freeconomics dediğimiz sistem, yalnızca güçlülerin hayatta kalacağı bir medya yaratıyor.

Facebook’un 2009 reklam gelirlerinin 475 milyon dolar olacağı öngörülüyor. Facebook, çok büyük bir kitleye ücretsiz servis sunarak, başka şekilde gelir yaratabiliyor. Diğer taraftan Amerika’daki, Türkiye’deki, dünyanın geri kalanındaki daha küçük siteler, bu geliri yaratamıyorlar. Bir süre sonra nefesleri yetmiyor, ve boğuluyorlar. Damping’in tipik sonucu. Facebook yalnızca social networking alanında değil, geliştirdiği daha bir çok özelliğiyle başka siteleri bitirdi, ya da can çekişir duruma getirdi. Google, arama motorlarına, mail servislerine, bunun ötesinde özelleşmiş yazılımlara aynı şeyi yaptı. Microsoft gibi bir dev bile şimdi nefes tutma yarışında çırpınıyor.

Özetle, Carrefour’un, Real’in bakkalları, küçük yerel marketleri bitirmesi gibi, freeconomics, yerel siteleri sürekli bitiriyor olacak. Globalleşme budur zaten. Bu yazıyı freeconomics’ten şikayet etmek için değil, yalnızca olayın adını net olarak koymaya katkıda bulunabilmek amacıyla yazdım. Sektör olarak bizim yapmamız gereken, oyunun ne olduğunu bilip, ona göre “büyük” yaratmaya odaklanmak, başkaları bizi boğmayı denemeden önce bizim nefesimizi güçlendirmemizi sağlamak.

Ancak bu sayede  internette yalnızca pazar değil, oyuncu da olabiliriz.

Raporda çok ilginç bazı veriler var. Örneğin raporun geçerli olduğu sürede internet kullanım süresi %18 artarken, üye topluluk sitelerinde bu artış %63 seviyesinde olmuş. Spesifik olarak Facebook’ta geçirilen toplam sürenin artışı ise %566 !

Bir diğer ilginç bilgi ise, topluluk sitelerinin artık gençlerden çok orta yaşlı / yaşlı kesimin ilgisini çekiyor olması. Üniversite öğrencilerini hedefleyerek yola çıkan Facebook’un üyelerinin üçte biri 35-49 yaş aralığında, dörtte birinin yaşı da 50′nin üzerinde. Yine ilginç bir bilgi de 2-17 yaş aralığının üye topluluk sitelerini kullanımının %9 azalmış olması.

Raporda “reklamverenler sosyal medyayı nasıl kullanabilir, Facebook neden bu kadar popüler oldu” gibi sorulara yanıt aranmasının yanı sıra, mobil social networking de inceleniyor. Bu çok ilginç raporu buradan pdf formatında indirebilirsiniz.

doktorsitesi.com 2009, eski versiyonunda da bulunan sağlık konusunda uzman doktor üyelerin yazdığı makaleler, üyelerin sorularına doktorların yanıtları, gelişmiş arama özellikleri, ziyaretçi ve uzman üyeliği gibi özellikleri daha kullanışlı ve gelişmiş bir arayüzle sunmaya devam ediyor. Bunların yanı sıra, yeni sitede şu özellikler var:

• Uzman videoları: doktorsitesi.com üyesi doktorlarla yapılan söyleşilerin videoları yayında. Şu an bir kaç yüz video var. Çekimler hızla sürüyor, ve çok yakında binlerce videoyla çok kapsamlı bir kaynak sunuluyor  olacak.
• Ziyaretçi profilleri: doktorsitesi.com, geliştirilen networking altyapısı ile ziyaretçi üyelerinin kendilerini site üzerinde ifade edebilmelerine, birbirleriyle iletişim kurmalarına olanak tanıyor.
• Uzman profilleri: Site üyesi uzmanların bilgilerini daha geniş ve doğru formatta sunmaları sağlandı.
• Gruplar: doktorsitesi.com üyelerinin kendi aralarında sağlık üzerinde belirli konular çerçevesinde iletişimini daha da artırmak amacıyla geliştirildi.
• Mesajlaşma: Üyeler arası iletişimi artırmak amacıyla eklendi.

Yeni betayla yayına giren bu özelliklerin dışında, 2009′un ilk aylarında Sağlık Bilgi Bankası ve Kişisel Sağlık Kayıtları modülleri de hayata geçecek.

Bütün bu özellikleriyle doktorsitesi.com, bir kaç ay önce hayal ettiğimiz, dünyada örneği bulunmayan derecede kapsamlı bir sağlık sitesi olarak yeni yılda hızlı gelişimine devam edecek.

XING, LinkedIn’in en büyük rakibi. Avrupa’da çok başarılı olan XING, bir süredir Amerika’da da rekabet etme şansını yokluyor. 2007 yılının Haziran ayında ZoomInfo ile bir ortaklık anlaşması yaparak bunun ilk adımını atmıştı. Tabi aynı şekilde LinkedIn de yavaş yavaş Avrupa’ya açılma çalışmalarına başladı; nitekim geçtiğimiz Ocak ayında Londra’da bir ofis açarak Avrupa’ya daha çok önem vereceğini gösterdi. Her iki taraf da kendi kıtalarında güçlerini ispatladıkları için artık rakip sahada önemli hamleler yapmak zorundalar. LinkedIn için Avrupa belli bir öneme sahip, ama XING için malum  nedenlerle Amerika gerçekten çok önemli bir pazar.

socialmedian’ın böyle bir zamanda satın alınması, XING’in Amerikan teknoloji basınında ve bloglarında çok dikkat çekmesini sağladı. XING yoğun medya dikkatini epey yüksek PR harcamalarıyla yapmak yerine, çok daha etkili ve hızlı bir yol seçti.

Yani kriz döneminde Amerika’da yatırım yapan Avrupalı internet uygulaması olarak XING, bundan sonra Amerika’da LinkedIn (ve Facebook) ile rekabet yolunda elini oldukça güçlendirmiş oldu.

Edit: Şekip’in bugünkü yazısını geç farkettim. O da bu satın alımın yine LinkedIn’le rekabette önemli bir hamle ve “Bende de 5 As var” yanıtı olduğunu belirtmiş; okumanızı öneririm.

Lars Hinrichs İstanbul'da

Lars’ın bugün açıkladığı rakamlara göre XING’in 6,5 milyon üyesi ve 500.000′in üzerinde ücretli üyesi var, ve cirosunun % 80′i ücretli üyelikten geliyor. Reklama dayalı olmayan gelir modelinin çok daha sağlam olduğunu hep söylüyorum; nitekim XING’in bu yılki gidişi de bunu gösteriyor. Lars, bu yılki cirolarının 32,5 milyon EUR düzeyinde olacağını belirtti (umarım sayıyı yanlış hatırlamıyorumdur – 9 aylık cirolarıyla ilgili bir ufak analizi bu yazımda yapmıştım, bu beklenti de mantıklı görünüyor).

XING’in İstanbul’da 200.000 üyesi var; tabi bunların önemli bir kısmı eski cember.net üyeleri. Bu sayı, bir çok Avrupa şehrinden daha yüksek. Türkiye’nin kalanında da XING’in çok ciddi bir üye sayısı var, yani Türkiye XING için çok önemli bir market. XING’in çok başarılı üye ilişkileri ekibinin Türkiye’de önümüzdeki dönemde daha geniş kapsamlı etkinlikler düzenleyeceğine ve Lars’ı İstanbul’da ağırlamaya devam edeceğimize inanıyorum.

Twitter ve FriendFeed’in başarısını görünce Cem’in bu öngörüsünün heyecan verici olduğunu söylemem gerek. Ek olarak, Facebook feedlerinde gördüğüm kadarıyla yurtdışında yaşayan arkadaşlarım kendilerini ifade etmek için platformu Türkiye’dekilerden çok daha yoğun olarak kullanıyorlar; bu da benim için Cem’in tahmininin çok yanlış olamayacağının göstergesi.

Diğer taraftan:

1- Cem “mobil operatörlerden kaynaklı engeller nedeniyle” twitter’ın (ve sanırım devamında FriendFeed’in) Türkiye’de başarılı olmadığını belirtmiş. Bu durumda eğer bu engel ortadan kalkarsa twitter başarılı olacak demektir. Buna katılmıyorum: twitter’ın başarısızlığının nedeninin sosyal yapı olduğunu düşünüyorum. Twitter blog‘da belirtildiğine göre Twitter’ın ABD’den sonra en çok kullanıldığı ülke Japonya, ve Avrupa ülkeleri epey arkadan geliyorlar. Gerçekten de bu kadar yoğun kişisel ifade, bence bizim yapımıza uymuyor…

2- Facebook’un Türkiye’deki başarısına rağmen kişisel ifade konusunda başka ülkelere göre az kullanılmasının da yine sosyal özelliklerden kaynaklandığında hemfikiriz. Ama daha doğru / yerel bir yaklaşım uygulayacak bir platformun Facebook’un yapamadığını yapacağına pek ihtimal vermiyorum. Bizim ifade ihtiyacımızın daha az olduğunu söylemiyorum, ama kendimizi ifade etmeyi baskılayan şeyler epey güçlü, ve ancak bu baskıların yıkılmasının kişisel ifadede başarıyı getireceğini, bir platformun da bu gibi baskıları önleyemeyeceğini düşünüyorum.

Tabi böyle bir platform çıkar da beni şaşırtırsa ancak sevinebilirim.

Bu arada Cem’in yazısında değindiği, bu hafta NYT’da yer alan “I’m So Totally, Digitally Close to You” isimli makale gerçekten bu konuda çok güzel hazırlanmış bir yazı; mutlaka okumanızı öneririm.

Yayına başlayalı henüz bir kaç gün olmasına rağmen ffholic, bir çok FFsever’in ilgisini çekmiş bile. Nitekim bu konuda bir arama yapınca ffholic’le ilgili şimdiden bir çok farklı dilde yazılar yazılmış olduğu görülüyor; buna Mashable da dahil. Bu hızlı başlangıç, projenin başarısı için çok iyi bir işaret bence.

ffholic’in Arda’nın projesi olduğunu duymuştum. Dün bu konuyu kendisine onaylatma fırsatı buldum. Gördüğüm kadarıyla Arda projenin geleceğiyle ilgili oldukça heyecanlı, ve şu ana kadar gördüğü ilgiden de oldukça memnun.

Türkiye’yi değil tüm dünyayı hedefleyen bu güzel projesinde Arda’ya ve ekibine şimdiden büyük başarılar dilerim…

Bugün yüz milyonlarca insanın farklı sitelerde bir ya da bir kaç profili var. Bu profiller, kişilerin sanal dünyadaki izdüşümleri, ve insanlar internet üzerinde o profillerle tanışıyor, iletişim kuruyor, iş görüşmesi yapıyor, sohbet ediyorlar. Ama herhangi bir kişi öldüğünde, kendisinin profilleri sanal dünyada var olmaya devam ediyor. Bu da ölen kişinin isteği dışında / olduğundan farklı bir şekilde temsil edilmesi anlamına geliyor, ve aynı zamanda o profille iletişime geçmek isteyenler için pek de hoş bir durum olmuyor.

Biz cember.net’te üyelerimizden gelen uyarı/bilgilendirmeler üzerine, ölen kişilerin profillerini iptal ediyorduk. Bu, şu an her networking platformunun uyguladığı sistem. Ama tabi ki yüz binlerce, milyonlarca üyesi olan platformlarda bu kötü haberin platformun yöneticilerine ulaşması çoğunlukla mümkün olmaz. Üyelik sistemi olan platformlar çoğaldıkça ve yıllar geçtikçe bu platformlarda artık yaşamayan insanların profilleri çoğalıyor, ve bunun sonucunda aramalarda yanıltıcı bilgiler, ya da o kişinin yakınları için acı verici durumlar ortaya çıkıyor.

Bu sorunun (belki de ciddiye alınması daha uzun yıllar alacağı için) şu aşamada somut bir çözümü yok. İbrahim, yazısında OpenID‘nin işe yarayabileceğini, hiç değilse yalnızca bir merkezi bilgilendirmenin yeterli olacağını söylüyor. Ama tabi ki bu da net bir çözüm değil, çünkü OpenID sağlayıcısının bilgilendirilmesinin kim tarafından / nasıl yapılacağı konusu açıkta kalıyor.

Devletlerin temel görevleri arasında vatandaşlarıyla ilgili en temel bilgileri tutmak / raporlamak / denetlemek vardır. Bence bu sorun da yalnızca devletin işin içine girmesiyle kesin olarak çözülebilir. Şu an bir ölüm durumunda telefon gibi ücretli servisler, resmi belgeyle başvuru üzerine kapatılıyor. Belki OpenID, gelecekte yasal olarak da kabul görür ve şu an “TC Kimlik No” olarak kullandığımız bilgiye denk bir duruma gelir. Bu durumda ilgili kurumlar online dünyadaki varlığımızı düzenleyebilecek, ve gerekli olduğunda da “kapatacaktır”… Tabi bu, internetin temelinde var olan anonimlik kavramına tamamen aykırı bir durum, ama sonuçta gittiğimiz yön bu değil mi?

1. İçeriği kullanıcılar yaratıyor olsa da sizin ürettiğiniz kısımda diliniz güzel olsun, kesinlikle hata yapmayın. Kullandığınız dil, platformunuzun kalitesi hakkında çok ciddi bir fikir verir.
2. Platformun kuralları açık ve net olsun, ve bu kuralları kesin olarak uygulayın. Denetimi hiç bir zaman bırakmayın, ve hiç bir şekilde “biraz esneklikten bir şey olmaz” demeyin. Bir yerden bir delik oluştuğunda mutlaka devamı gelir.
3. İçeriği sürekli monitör edin. Bir aşamadan sonra bazı şeyler çok zorlaşır; mutlaka üyelerin birbirlerini kontrol edebildikleri mekanizmalar yaratın: “uygunsuz profil”, “forum yazısını şikayet et”, “mesajı şikayet et” gibi. Bu şikayetleri de en kısa sürede değerlendirin, ve şikayet EDEN üyeye de hızlı şekilde bilgi vermeye çalışın: memnuniyeti çok artırır. Üyeler ilgilenmeyi ve ilgilenilmeyi severler.
4. Reklam, PR iyidir, ama ufak masraflarla viral kampanyalar düzenleyebilirseniz uygun koşullarla başarılı sonuçlar elde edersiniz. Biz cember.net’te sık sık davetiye gönderme kampanyaları düzenledik, ve bunların üye sayısı artışına çok olumlu etkisi oldu. Tabi bu gibi kampanyalarda üyelerin yanıltıcı davranmalarını ya da spam yapmalarını önlemek için ciddi ek tedbirler almak gerekiyor.
5. Platformu sürekli geliştirin, ve üyelerinizi şaşırtın. Ama bu gelişmeleri üyelerin yönlendirmesine izin vermeyin; platform hep sizin kontrolünüz altında kalsın. Aksi takdirde üyelerin istediği çok şeyi barındıran, ama ticari olarak başarısız bir uygulamayla kalırsınız.