Görüştüğümüz şirketin bazı referansları dev kuruluşlar: büyük bankalar, sigorta şirketleri,  telekom firmaları vs. Yaptıkları web siteleri de gerçekten göze çok hoş gelen, tasarım kurallarına uygun görünümlü, uyumlu renkler kullanılmış siteler. Ama bunlar, “geleneksel” şirketlerin internetteki izdüşümleri. Amaçları yalnızca geleneksel çalışma sistemlerini internet üzerinde de tanıtmak. Ziyaretçiye bilgi vermek, bunu da çok güzel görünen bir şekilde yapmak. Şu an Türkiye’deki bir çok tasarım firması, bu konuda çok başarılı işler yapıyorlar.

Diğer taraftan internet sitesi, şirketin tek varlığıysa, yani hizmet internet üzerinde gerçekleşiyorsa, tasarım bambaşka bir konu halini alıyor.  Böyle sitelerde tasarım, kullanıcıya hoş görünen bir site oluşturma amacını aşarak, kullanıcıya “çekici” gelme, ona bir mesaj verme, onu bazı sayfalara / formlara doğru şekilde yönlendirme amacıyla kullanılıyor. Somut örnek vereyim: Enuygun.com’a gelen ziyaretçiler, uçak bileti almak için geldilerse, onlara en basit şekilde uçak bileti karşılaştırması yapacak formu göstermek, karşılaştırmayı en kolay şekilde yapmalarını sağlamak, bu süreçte dağılmalarına engel olmak, mümkünse rezervasyon ve satış sayfalarına ilerleyerek satın alma işlemini gerçekleştirecek bir tasarım sunmak zorundayız. Ya da kredi sayfasına gelen bir kullanıcı, burada kendisine en uygun kredi hesaplama işlemini yaparken görsellere boğulmamalı, farklı butonlar arasında kaybolmamalı.

Sonuçta bu gibi sitelerin tasarımını yapmak, yaratıcılığın ve görsel gücün yanında çok ciddi bir tecrübe gerektiriyor. Bir saatlik bir brief’le yapılan tasarımlar, göze hoş gelen, ama ticari açıdan hiç bir işe yaramayan sonuçlar doğuruyor. Bir tasarımcıdan bu tecrübeyi beklemek belki doğru değil, ama tasarım şirketlerinde mutlaka yaratıcı yönü olan-olmayan, ama kullanışlılık konusunda tecrübeli insanlar olmalı, ve bu insanlar tasarımın her aşamasında ilgili şirketle sürekli iletişim halinde olmalı. Tasarım boyunca o şirketin kendi işindeki tecrübelerinden ve yönlendirmelerinden sürekli yararlanmalı: Bir sayfadaki bir butonu koyduğunuz yerin satışları %20 artırdığını, o şirkette çalışmayan bir tasarımcı, dünyanın en iyi tasarımcısı olsa bile bilemez.

Yalnızca  internet üzerinde çalışan şirketlerin tasarım ihtiyacı, bugün bile bu tarz bir hizmeti sunan bir kaç tasarım şirketinin büyümesini sağlayabilir.

Bunun bir yan sonucu olur mu diye merak ediyorum: Gerçekten rekabetçi bir alanda rakip olan insanların başka konularda işbirliği yapmaları bundan sonra çok da kolay olmayabilir. Farklı alanlardaki olası işbirlikleri, bu kişilerin bu konuda rekabet ediyor olmaları yüzünden darbe yiyebilir. Sakın, diyorum, bu iş modeli Türk internet sektörüne nifak tohumu sokmak isteyen dış güçlerin işi olmasın?

Not: son cümleyi kimsenin ciddiye almayacağına eminim ama yine de ciddi değilim diye uyarayım. Diğer taraftan rekabet konusundaki tahmin mümkün gibi geliyor; umarım yanılıyorumdur.

Öncelikle ve özetle, bence bu Türk internet sektörü için bir dönüm noktası. Gazetelerin de burada, burada ve burada yazdığı gibi, toplam 30 milyar dolarlık fon büyüklüğüne sahip VC’ler gelmişti. Wellington Partners‘tan Index‘e, Holtzbrinck‘ten 3TS‘e çok çok önemli yatırımcılar sektörün bir resmini çektiler. TechCrunch Avrupa‘dan Mike Butcher, Avrupa’da bir çok ülkeye bu kişilerle görüşmek için uçtuğunu, hepsinin aynı yerde bir etkinlikte toplanmasının son derece nadir bir olay olduğunu söyledi.  Yalnızca bu bile etkinliğin önemini anlatmak için yeterli.

Etkinlikte özellikle ilk gün yapılan sunular, Hepsiburada, Yemeksepeti, Bilyoner, e-kolay, Magnet, Nokta, Mynet gibi büyük oyuncularının kendilerini ve sektörü tanıtımları oldu. Onların hedefi yatırımcı bulmak değil, VC’lere piyasayla ilgili temel bilgileri sağlamaktı. Bunu da son derece verimli bir şekilde yaptılar. Hepsi iyiydi ama ben özellikle Nevzat‘ın ve Tümay‘ın sunumlarının dinleyiciler açısından çok bilgilendirici olduğunu düşünüyorum.

Akşamki kokteyl sırasında bir çok yatırımcıyla birebir sohbet etme olanağı buldum. Hepsi Türkiye piyasasından etkilendiklerini söylediler (gerçi başka bir şey söylemelerini beklemiyordum), ama daha çok hoşuma giden şey, bazılarının yatırım yapmaya ciddi şekilde niyetli olduğunu görmek oldu. Kokteyl bizim kendi içimizdeki iletişim açısından da önemliydi. Ersan‘ın (belki içkinin de etkisiyle :) ) dernek kurma heyecanını görmek keyifli oldu; gelecekteki bir internet yayıncıları derneğiyle ilgili ilk notu da böylece yazmış olayım.

Bugünkü sunumlar ise daha çok yatırım arayışına yönelikti. Golden Horn‘un şu an için “0 milyar dolar” değerindeki projesi Yoğurtistan‘ın ilk açık demosunu bu etkinlikte izleme fırsatı buldum. Bugün ben de Enuygun.com‘u sundum, ve yatırım yapmış olduğum Doktorsitesi, Tasit.com, Gelirortaklari da yatırımcılara kendilerini anlatma fırsatı buldular.

Böyle bir etkinliğin ardından hemen yatırım kararları alınması tabi ki fazla iyimser bir beklenti olur. Bu, önemli yatırımcıların Türkiye’yi, bu piyasayı tanımaya başlamaları için bir ilk adım oldu; bir çok kartvizit değişildi, şimdiden LinkedIn ve XING’den eklemeler başladı, yani hızlı bir iletişim sürecine girildi.  Pamir, böyle bir etkinliği bu kadar kısa sürede düzenleyerek bence çok önemli bir başarıya imza attı. Kendisinin ismini bundan sonra sektörde çok sık duyuyor olacağız. Ben kendi adıma bu etkinlik için Pamir’e bir de buradan teşekkür ediyorum.

Bu konuda  yeni bir tartışma, The Tipping Point’i başucu kitabı olan Malcolm Gladwell‘in Chris Anderson‘un yeni kitabı Free‘yle ilgili eleştirisiyle başladı. Seth Godin, “Malcolm yanılıyor” diyerek Anderson’u savundu. Bu tartışmaya başkaları da katılınca önemli bir zihin cimnastiği başlamış oldu.

Severek takip ettiğim Fred Wilson, bizim de cember.net’te kullandığımız “çoğunluğa ücretsiz, ekstra isteyenlere ücretli” olarak tanımlanacak Freemium kavramını savunuyor. “Freemium and Freeconomics” başlığı altındaki yazısında konuyla ilgili düşüncelerini yine Facebook örneğiyle açıklıyor. Wilson, Facebook’un Freeconomics adını verdiği modelin mükemmel bir örneği olduğunu, ücretsiz üyelik / hizmet etrafında reklama dayalı modelin kesinlikle başarılı olduğunu savunuyor.

Karşı tarafta yer alan David Semeria ise blogunda bu modelin hem kendisini, hem de etrafındakileri yokettiğini öne sürerek bu modele “Kamikaze Marketing” adını vermiş. Doğru yaklaşım olsa da ben kendi kendini yoketme konusuna açıklayacağım nedenle katılmıyorum.

Freeconomics’çiler, marjinal maliyetlerin sıfıra yaklaşıyor olmasından yola çıkıyorlar. Ama bu kadar büyük miktarlar söz konusu olduğunda küçük marjinal maliyetler yine büyük maliyetler olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle, Wilson’un freeconomics dediği modelin aslında zaten varolan bir kavramın sempatikleştirilmiş hali olduğunu düşünüyorum: Damping.

Damping, bir ürün ya da hizmetin, çok küçük marjlarla, hatta maliyetinin altında bir fiyatla, hatta tamamen ücretsiz olarak tüketicinin hizmetine sunulmasıdır. Çoğunlukla “büyükler”, “küçükler”i piyasadan silmek için kullanırlar. Herkesin nefesini tutmak zorunda olduğu bir durumda, ilk önce zayıflar boğulur. İşte damping bunu yapmaya çalışır. Eğer anti-damping kuralları işlemezse, güçlü olanlar bir süre sonra zayıfları tamamen silerler, ve sonrasında karşılarına da kolay kolay rakip çıkmaz. İnternetin özgürlükçü ortamı görüntüsü altında, başka tüm sektörlerde uygulanan anti-damping kuralları – henüz – işlemiyor, ve freeconomics dediğimiz sistem, yalnızca güçlülerin hayatta kalacağı bir medya yaratıyor.

Facebook’un 2009 reklam gelirlerinin 475 milyon dolar olacağı öngörülüyor. Facebook, çok büyük bir kitleye ücretsiz servis sunarak, başka şekilde gelir yaratabiliyor. Diğer taraftan Amerika’daki, Türkiye’deki, dünyanın geri kalanındaki daha küçük siteler, bu geliri yaratamıyorlar. Bir süre sonra nefesleri yetmiyor, ve boğuluyorlar. Damping’in tipik sonucu. Facebook yalnızca social networking alanında değil, geliştirdiği daha bir çok özelliğiyle başka siteleri bitirdi, ya da can çekişir duruma getirdi. Google, arama motorlarına, mail servislerine, bunun ötesinde özelleşmiş yazılımlara aynı şeyi yaptı. Microsoft gibi bir dev bile şimdi nefes tutma yarışında çırpınıyor.

Özetle, Carrefour’un, Real’in bakkalları, küçük yerel marketleri bitirmesi gibi, freeconomics, yerel siteleri sürekli bitiriyor olacak. Globalleşme budur zaten. Bu yazıyı freeconomics’ten şikayet etmek için değil, yalnızca olayın adını net olarak koymaya katkıda bulunabilmek amacıyla yazdım. Sektör olarak bizim yapmamız gereken, oyunun ne olduğunu bilip, ona göre “büyük” yaratmaya odaklanmak, başkaları bizi boğmayı denemeden önce bizim nefesimizi güçlendirmemizi sağlamak.

Ancak bu sayede  internette yalnızca pazar değil, oyuncu da olabiliriz.

Etkinlikte Turkcell İş Geliştirme’den Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Cenk Serdar, Turkcell’in 36 milyon abonesi olduğunu aktardı. Online işlemlerde kredi kartına güvenmeyen milyonlarca insan, her ay cep telefonu faturasını ödüyor, ya da düzenli olarak kontör satın alıyor. Mobil ödeme sistemi, bu insanların internette hizmet ya da ürün satın alması için çok büyük bir kolaylık olacak. Bir mikro ödeme sistemi olarak konumlandırılan bu servis, kullanıcının kuruş seviyesinden 20 liraya (ve ileride daha büyük değerlere) kadar ödeme yapmasını yalnızca bir SMS onayı kolaylığına indirecek.

Sistem kesinlikle çok basit ve güzel görünüyor. Portföy şirketlerimiz açısından, Enuygun.com için şu aşamada ilgi çekici olmasa da doktorsitesi.com’un ziyaretçi üyelik bedeli bu ödeme sisteminin sınırlarına giriyor. Sitede ziyaretçilerin ödeme yapmaktaki öncelikli çekinceleri kredi kartı kullanımına güvenmemek. Bu sistemin üyelik gelirlerine ciddi bir katkı sağlayacağına inanıyorum.

Burada benim gördüğüm tek sorun, faturalama aşamasında. Ben bu ödemelerin Turkcell tarafından kullanıcıya faturalandığını, ve servisi alan şirketlerin Turkcell’e tek fatura keseceğini düşünüyordum. Ama anladığım kadarıyla Turkcell faturasındaki mikro ödeme ücret bilgisi, yalnızca bir “bilgi” alanı olacakmış, ve faturayı yine şirketler ilgili kullanıcıların adına kesecekmiş. Bu durumda yine kullanıcıdan ad, soyad, adres, TC kimlik no gibi bilgileri alma ve tek bir toplu fatura kesmek yerine çok sayıda çok küçük tutarlı fatura kesme zorunluluğu olacak. Bu da bu uygulamadan yararlanacak küçük şirketler için ek iş gücü ve basım masrafı demek. Tabi yine de sistemin getirdiği ödeme kolaylığı, buna değecektir.

Amerika’da online reklam pazar büyüklüğü 2008′de 23 milyar doları buldu. Bu büyük pazarda Web 2.0 uygulamaları, bir türlü istedikleri cirolara ulaşamadılar, ve bugünlerde sık sık Facebook’un ve MySpace’in ciro yaratmak için çırpındıklarıyla ilgili haberler okuyoruz. Türkiye’de çok daha küçük pastada işimiz çok daha zor. Sürekli olarak reklama dayalı gelir modellerini özellikle ülkemizde çok sağlam bulmadığımı, web sitelerinin farklı gelir modelleri yaratmaları gerektiğini vurguluyorum. İşte bu noktada Turkcell’in Mobil Ödeme Sistemi, önümüzdeki aylarda internet girişimlerine büyük destek sağlıyor olacak.

XING, LinkedIn’in en büyük rakibi. Avrupa’da çok başarılı olan XING, bir süredir Amerika’da da rekabet etme şansını yokluyor. 2007 yılının Haziran ayında ZoomInfo ile bir ortaklık anlaşması yaparak bunun ilk adımını atmıştı. Tabi aynı şekilde LinkedIn de yavaş yavaş Avrupa’ya açılma çalışmalarına başladı; nitekim geçtiğimiz Ocak ayında Londra’da bir ofis açarak Avrupa’ya daha çok önem vereceğini gösterdi. Her iki taraf da kendi kıtalarında güçlerini ispatladıkları için artık rakip sahada önemli hamleler yapmak zorundalar. LinkedIn için Avrupa belli bir öneme sahip, ama XING için malum  nedenlerle Amerika gerçekten çok önemli bir pazar.

socialmedian’ın böyle bir zamanda satın alınması, XING’in Amerikan teknoloji basınında ve bloglarında çok dikkat çekmesini sağladı. XING yoğun medya dikkatini epey yüksek PR harcamalarıyla yapmak yerine, çok daha etkili ve hızlı bir yol seçti.

Yani kriz döneminde Amerika’da yatırım yapan Avrupalı internet uygulaması olarak XING, bundan sonra Amerika’da LinkedIn (ve Facebook) ile rekabet yolunda elini oldukça güçlendirmiş oldu.

Edit: Şekip’in bugünkü yazısını geç farkettim. O da bu satın alımın yine LinkedIn’le rekabette önemli bir hamle ve “Bende de 5 As var” yanıtı olduğunu belirtmiş; okumanızı öneririm.

Dün gece Webrazzi’de online business networking platformu Pronected‘ın 1,5 milyon dolar yatırım aldığını okudum. Pronected’ı açıkçası tanımıyorum, henüz üye olmadım. Ama adı çok duyulmamış bir platform için yapılan bu yatırımın oldukça ilgi çekici bir hareket olduğu kesin. Arda’nın yazdığına göre Pronected’ın amacı Batı Avrupa ve Rusya’ya açılmak. Böyle bir yatırımın da bu açılım hareketine önemli katkısı olacağını düşünüyorum.

Pronected ekibi zorlu bir deneyin başında. Uluslararası bir platform olmak gerçekten zor, ama bir o kadar da çok şey vaadeden bir süreç. Kendilerine bu girişimlerinde büyük başarılar diliyorum.

Lars Hinrichs İstanbul'da

Lars’ın bugün açıkladığı rakamlara göre XING’in 6,5 milyon üyesi ve 500.000′in üzerinde ücretli üyesi var, ve cirosunun % 80′i ücretli üyelikten geliyor. Reklama dayalı olmayan gelir modelinin çok daha sağlam olduğunu hep söylüyorum; nitekim XING’in bu yılki gidişi de bunu gösteriyor. Lars, bu yılki cirolarının 32,5 milyon EUR düzeyinde olacağını belirtti (umarım sayıyı yanlış hatırlamıyorumdur – 9 aylık cirolarıyla ilgili bir ufak analizi bu yazımda yapmıştım, bu beklenti de mantıklı görünüyor).

XING’in İstanbul’da 200.000 üyesi var; tabi bunların önemli bir kısmı eski cember.net üyeleri. Bu sayı, bir çok Avrupa şehrinden daha yüksek. Türkiye’nin kalanında da XING’in çok ciddi bir üye sayısı var, yani Türkiye XING için çok önemli bir market. XING’in çok başarılı üye ilişkileri ekibinin Türkiye’de önümüzdeki dönemde daha geniş kapsamlı etkinlikler düzenleyeceğine ve Lars’ı İstanbul’da ağırlamaya devam edeceğimize inanıyorum.